می توان عمده قرارداد های رایج و فعال در محدوده منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس اعم از سایت عسلویه و  سایت کنگان با محوریت پروژه های صنعتی – تولیدی را بر مبنای موضوع و فراوانی به چهار بخش عمده تقسیم نمود:

1- قراردادهای کار در سایت عسلویه و سایت کنگان 

قراردادهای کار فی مابین کارگران و کارمندان مشمول قانون کار از یک سو و کارفرمایان و شرکت های فعال تولیدی و خدماتی درمحدوده منطقه ویژه پارس از سویی دیگر را میتوان از رایج ترین قراردادهای جاری در منطقه ویژه پارس دانست.این نوع قرارداد با توجه به اشتغال چند ده هزار نفری در شهرستان های عسلویه و کنگان از فراوانی قابل توجهی در محدوده منطقه ویژه انرژی پارس برخوردارند..

با توجه به شرایط خاص منطقه ویژه پارس به لحاظ شدت گرما و آلودگی هوا و همچنین به دلیل حاکمیت قانون مقررات اشتغال نیروی انسانی، بیمه و تأمین اجتماعی در مناطق آزاد تجاری – صنعتی جمهوری اسلامی ایران  برروابط کار در محدوده این منطقه ، ماهیت قراردادهای کار در این محدوده متمایز از قراردادهای کار خارج از محدوده منطقه ویژه پارس می باشند. حقوق و مزایای کارگران و حقوق و تعهدات کارفرمایان ، تفاوت های اساسی با قراردادهای منعقده خارج از محدوده منطقه ویژه دارد..

بدلیل تعدد کارفرمایان و میزان قابل توجه پیمانکاران اصلی و فرعی و کارآفرینان فعال در کارگاههای صنعتی و مراکز خدماتی در محدوده پارس یک و دو  و بنا به دلایل متعدد، دعاوی مشمول قانون کار با موضوع مطالبات کارگری از تنوع و فراوانی قابل توجهی برخوردارند. قابل توجه است که این مطالبات و درخواست ها مستقل از مطالبات کارگران بابت حوادث حین کار می باشند.

در سالهای اخیر بخش اعظم پرسنل شرکت های پتروشیمی در پی خصوصی شدن مجموعه متبوع خود با استناد به قانون کار و قوانین مناطق ویژه خواستار پرداخت مابه التفاوت حقوق و مزایای قانونی و معوقات خود گردیده اند. که این امر نیز درافزایش پرونده های ورودی به مراجع حل اختلاف اداره کاروامور اشتغال در عسلویه تاثیر گذار بوده است.

مراجع حل اختلاف در خصوص اختلافات کارگری و کارفرمایی در عسلویه 

مراجع حل اختلاف در خصوص قرارداد های کار در محدوده منطقه ویژه پارس در شعب متعدد و زیرمجموعه مدیریت کارو امور اشتغال منطقه ویژه  فعالیت می نمایند. مدیریت کار و امور اشتغال سازمان منطقه ویژه در یکی از ساختمان های این سازمان جنب دانشگاه پیام نورعسلویه واقع گردیده است.

پس از رسیدگی به اختلافات فی مابین کارگران و کارفرمایان و ختم رسیدگی نهایتا تصمیمات صادره به طرفین ابلاغ می گردد. در صورت عدم اجرای تصمیمات صادره توسط محکوم علیه ، واحد اجرای احکام دادگستری عسلویه و کنگان، صلاحیت اجرای تصمیمات مزبور را خواهند داشت. دادگستری عسلویه در خیابان مجاور مراجع حل اختلاف و دادگستری کنگان در خیابان دارایی شهر کنگان واقع گردیده‌اند.

2- قراردادهای پیمانکاری در عسلویه و پارس دو 

آنچه تحت عنوان قراردادهای پیمانکاری در سایت های عسلویه و کنگان منعقد می گردد را می توان بر دو بخش عمده تقسیم کرد:

1- قراردادهای پیمانکاری فی مابین کارفرمایان مادر و پیمانکاران اصلی

2- قراردادهای منعقده فی مابین پیمانکاران اصلی و پیمانکاران فرعی یا جز که به پیمانکاران دست دوم نیز شهرت دارند.

بخشی از کارفرمایان فعال در محدوده پارس ، در زمره شرکت های دولتی محسوب می شوند مانند شرکت نفت و گاز پارس ، سازمان منطقه ویژه ، مجتمع گازی پارس جنوبی .این نوع شرکت ها به دلیل دولتی بودن، جهت انعقاد قراردادهای خود می بایست از شرایط عمومی پیمان مندرج در نشریه 4311 و سایر بخشنامه ها و دستورالعمل های سازمان برنامه و بودجه تبعیت نموده و در آن چارچوب اقدام به انعقاد قرارداد با پیمانکاران و اجرای آن نمایند. اما بسیاری از شرکت های پتروشیمی و دیگر شرکت های خصوصی خارج از مقررات و قواعد شرایط عمومی پیمان مبادرت به انعقاد پیمان می کنند؛ زیرا به دلیل غيردولتی بودن، مقررات شرایط عمومی پیمان برای آنان لازم الاتباع نمی باشد.

مراجع حل اختلافات قراردادی در عسلویه و سایر شهرستان های منطقه ویژه پارس

بسیاری از اختلافات موجود از طریق هیات های حل اختلاف قراردادی مانند هیئت حل اختلاف قراردادی نفت و هیات حل اختلاف شرکت ملی پتروشیمی یا هیات های داوری حل می گردند. اما بخش قابل توجهی از اختلافات قراردادی ، به دلایل متعدد امکان حل شدن از طرق هیات های حل اختلاف و داوری را نیافته لذا طرفین قرارداد ، تعیین تکلیف اختلافات قراردادی خود را به مراجع قضایی عسلویه و کنگان محول می نمایند. محدوده پارس یک از چاه مبارک تا قبل از شیرینو در حوزه قضایی دادگستری عسلویه قرار گرفته و محدوده پارس دو  از شیرینو تا نخل غانم در حوزه قضایی دادگستری کنگان واقع شده است. لذا این دومرجع بار اصلی حل اختلافات پیمانکاری را بر دوش می کشند . ضمنا دادگستری های شهرستان های دیر ، دشتی و تنگستان نیز صلاحیت رسیدگی به اختلافات قراردادی در حوزه پارس شمالی را برعهده دارند.

تجدیدنظر خواهی از آراء دادگاههای واقع در محدوده پارس اعم از شهرستان های عسلویه و کنگان همچنین شهرستان های سه گانه پارس شمالی با موضوع اختلافات قراردادی ، در دادگاه تجدیدنظر استان بوشهر تحت رسیدگی قرار می گیرد.

3- قراردادهای فروش محصولات پلیمری و شیمیایی در سایت عسلویه و کنگان

الف- قراردادهای فروش داخلی

قراردادهای فروش فی مابین شرکت های پتروشیمی و تولید کننده های مواد اولیه پلیمری و شیمیایی از یک سو و خریداران داخلی منجمله صنایع  پایین دستی محصولات میانی ونهایی پلیمری ازسویی دیگر در زمره قراردادهای اصلی محدوده منطقه ویژه پارس محسوب می شوند.

لازم به ذکر است که بخش زیادی از محصولات شرکت های پتروشیمی در بورس کالا معامله می شوند و قرارداد فی مابین شرکت های پتروشیمی و مشتریان آنها نیز برابر قراردادهای الحاقی تنظیمی توسط بورس کالا تنظیم می شوند. قیمت گذاری مواد اولیه ، حقوق و تکالیف طرفین ، شروط ضمن عقد، ضمانت اجراها ، نحوه اجرای قرارداد و غیره برابر این قراردادهای الحاقی مشخص می گردند. البته وظیفه قیمت گذاری محصولات پلیمری و شیمیایی برمبنای فاکتورهای مختلف بویژه تغییرات قیمت ارز بصورت هفتگی توسط مدیریت توسعه صنایع پایین دستی پتروشیمی به بورس کالا اعلام می گردد.پس از آن  محصولات عرضه شده توسط شرکت‌های پتروشیمی طی فرایندی رقابتی و بصورت هفتگی در بورس کالا معامله می شوند.

ب- قراردادهای فروش خارجی

در همین راستا بخش دیگری از قراردادهای فروش در منطقه ویژه پارس بویژه در سایت عسلویه ، شامل فروش صادراتی محصولات پلیمری و شیمیایی به مشتریان خارجی می شود. این نوع قراردادها تحت عنوان قراردادهای بیع بین الملل متضمن تکالیف و حقوقی است که تحت ترم های مختلف اینکوترمز و سایر قواعد و مقررات تجارت بین الملل ، با رعایت قوانین امری داخلی انعقاد می یابند.

در زمینه معامله محصولات پلیمری و شیمیایی بعضا اختلافات عمده ای بوجود می آید. دعوای حقوقی شرکت پتروشیمی جم و شرکت پتروشیمی مهر با موضوع تامین اتیلن از این نوع اختلافات بود که حواشی زیادی در پی داشت و نهایتا منجر به صدور رای به نفع شرکت پتروشیمی جم گردید.  .

همچنین پس از غرق شدن کشتی آنیل در بندر پارس واقع در عسلویه و غرق شدن محموله های صادراتی ، اشخاص ذی نفع یا مدعی حق جهت احقاق حقوق خود نسبت به طرح دعوی در محاکم دادگستری اقدام نمودند.

همچنین بخشی از اختلافات قراردادی فروش بین المللی به طرفیت شرکت های تراستی بروز می یابند زیرا برخی از این شرکت ها که در کشورهای دیگر فعالیت می نمایند از انجام وظایف و تعهدات قراردادی خویش امتناع می ورزند..

بدیهی است بنا به ماهیت بین المللی این نوع قراردادها در برخی موارد طرفین قرارداد جهت حل اختلافات قراردادی خود حسب مورد به مراجع قضایی کشورهای طرف قرارداد یا کشور ثالث ، مراجع حل اختلاف بین المللی یا سازمان های داوری بین المللی متوسل می شوند.

4- انعقاد قرارداد اجاره به شرط تملیک در پارس جنوبی (سایت عسلویه و پارس دو)

با توجه به وسعت و موقعیت خاص محدوده منطقه ویژه پارس و تاکید مداوم دولتمردان برای توسعه این منطقه ، سرمایه گذاران  و شرکت های تولیدی ، صنعتی و خدماتی زیادی متقاضی دریافت زمین از سازمان منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس جهت شروع یا توسعه فعالیت های اقتصادی خود در این محدوده می باشند .در این یادداشت به نحوه واگذاری زمین در عسلویه و سایر سایت ها اشاره شده است

  در پاره ای موارد به لحاظ عدم اجرای تعهدات از ناحیه یکی از طرفین قرارداد ، اختلافاتی فی مابین سازمان متولی و مستاجرین به ویژه در سایت یک پارس (سایت عسلویه) بروز نموده که نهایتا منجر به صدور رای به نفع مستاجرین یا فسخ قراردادهای اجاره میگردد.

در این موارد ابتدا اختلافات پیش آمده قراردادی در خصوص اجاره به شرط تملیک در کارگروهی در سازمان منطقه ویژه عسلویه مطرح و تحت بررسی قرارمی گیرند در صورت عدم حصول نتیجه مراتب جهت حل اختلاف از طریق مراجع دادگستری بویژه دادگستری عسلویه و کنگان پیگیری می شوند.

وکلای دادگستری در شهرستان‌ های عسلويه و کنگان در راستای حل اختلافات قراردادی و دفاع از حقوق ذی نفعان نقشی موثر دارند. تیم حقوقی و فنی سراته با بهره مندی از وکلای مجرب و کارآزموده می‌تواند یاریگر صاحبان حق در زمینه حل اختلافات قراردادی در دادگستری های عسلویه ، کنگان و شهرستان های سه گانه پارس شمالی باشد.